Sunday, May 8, 2016

Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?



Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?


Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?
(Mathai 13:31-32; Mak 4:30-32; and Luk 13:19)
Ni Bawipa Jesuh eng Khawmdek khan oeh a xinghui oeh Antam uui ve Dum khui oehkoe boeih anglak oeh a uui akyawi soeih ni ti hue. Veve thlang khawyah engtoe Jesuh akawiti rhe hue, thlangvang eng Mak akawiti , Mathai akawiti rhe hue, Baibul thawlh hue .. ti hue u. Iatioeh num nitioehtoe Antam uuinak oeh akyawi soeih Paipai uuikhi; Khotca uui , Mentawm uui,…( orchid)khive akyawi soeih ni ti hue u. Ni Dai thlang eng niti mantoe a hoei a uuinak oeh akyawisoeih ve Lo na aniso u Sawrho uui ve a hoei uuinak oeh yawisoeih hue niti hlue hue. A coehtoe ni Bawipa Jesuh eng Antam uui ve akyawisoeih ni ative a ti’mrhe huvoei aw? Ii tinoeh Antam uui akyawisoeih ni ati aw? Khawsa awi Baibul rhenoeh huvoei aw? Baibul akyawkkungkhi aw ani rhe huvoei u?
Nisim hamtoe Jesuh eng ative thingsona akawm amti hue, Paipai khotca , Mentawm…khive thingso nani a awm hue. A coehtoe Dai thlang eng Lo na niso Sawrho uui toe? Sawrho ve akdo tawi a Al aa hlue kawih amni hue. Acecoengoeh Sawrho ve Isarel rhamna Dum oeh a niso a tuen amni hue. Ni Bawipa Jesuh eng atitoe Dum khui oehkoe ti hue. Dum khui oehkoe aniso khi boeih anglak oeh akyawi soeihtoe Antam uui ni ti hue.
Antam ve Brassica nigra aniti u Antam aklee a poe toe Pee 8 oehkoeng 12 doe sang hue tihue u. Isarel cakkhi eng Dum oeh ani so tawi a Al anglak oeh a uui akyawi soeih ni. McGarvey engtoe Antam ve Judahkhi eng ani so khui oehkoe a uui akyawi soeih ni ti hue {The mustard seed “was the smallest usually sown in Jewish fields” (McGarvey, 1875, p. 121, emp. added).McGarvey, J.W. (1875), Commentary on Matthew and Mark (Delight AR: Gospel Light)}. A ce a dawngoeh Judahkhi eng antam uui ve a hoei a uuinak oeh akyawisoeih ani a dawngoeh iikoenum hmueitehnak awi ati hue tive sim hue u.William Lane engtoe ” A niso aningling na a awmnak a dawngoeh a uui akyawi soeih nitive yasim hue u. Adung pee 8 pee 10 a lo doena rhetna hue u( Lane, William (1974,p.174 ), The Gospel of Mark (Grand Rapids, MI: Eerdmans). Ace dawngoeh Antam ve thlang a awk a aa Dum khui oehkoe aniso aningling anglak oeh a ui akyawi soeih ni.
Antam ve a uui yawica loei seo, thlang eng am Dum khuioeh a so oehtoe , cotlonoeh a dungna dueilo hue, acoehce khan nakawm phakhi engawm a ningbu son nahue u ( Luk 13:19; Mak 4: 32). Veve a uui akyawi soeih ni,cenamoe a cotlo oehtoe Dum khui oeh akawm boeih anglak oeh xoisoeih noeh,khannak awm phakhi eng a bai oeh aningbu sonna hue u( Mathai 13:32). Voeh nihuh oehtoe Dum khui oehkoe aniso a ningling anglak oehtoe angxoi soeih a dung moe pha khieng awm aningbu a ni sawnnak tha a dung mat ni.
Ve hmuehtehnak ve ikoe num a tingahnak
Dum aktakung toe Pa Khawsa huhsak nanoeh , Antam uui akso kungce ni Bawipa Jesuh eng awithang akkroel huhsak na hue. Antam uui ce a coeh Khawsa awithang angngaikhi Judah thlang khi huhsak nanoeh , Antam a cotlooeh a soona a bai khi oeh angbu aksawn hlue phacakhi ce , angthuk angyingnak ammakta thlangchangkhi (Gentiles khi) ni. Jesuh eng Khawsa awithang akkroel a nikcangnak oehtoe Khawsa ammakta khi , a ningthuk a ningyingnak ammakta (Gentiles ) khieng awm anik khanoeh duemnak ta hlue hue u.
Ve Khawsa awi abet aknoet khi boeih Pa Khawsa venna koe yaksimsakkung Muemthla’m Cim eng ningcoeisak khi seh, Amen.

Thihnak A Hoei Ve Khawsa eng Tuem a Taak Pe Num?

Thihnak A Hoei Ve Khawsa eng Tuem a Taak Pe Num?

Thihnak A Hoei Ve Khawsa eng Tuem a Taak Pe Num?
Amah moh amah akhim qu,thlang ing kap noh akthi,thinglung oh tlanoh akthi,poek kana mowtaw ing qelh noh ak thi khosak awi sim kana ak thi khqi ve khosa ag cai nak hyvoi aw? by Chuica Minthang
Khawnghi kaai oeh thlang khawyah eng a sawng thihnak : Saai oeh akcet khi ; Amoeh moe amoeh akhim rhu, Tui oeh akcum , thing oeh aktla, thlang eng a him, Khawhlue pui eng bop soe akthi ,Maai eng uui soe akthi, Sipi thuel oeh akthi , hlih angbah noeh akthi , thlang eng kap thawlh soe akthi , a thawlhnak am awm loei soe a ni him u , thlang chang a thawlh akcam oeh ammak thawlh eng thihnak a yawk, Yu amrhui motor ak mong akcam eng thlang doeng khi moe thlang thawlh khi boeih eng thihnak ani pha khi boeih ve Khawsa angcanak , a ngahnak huvoei aw?
A tuem a pha hlan oeh akthi ( Untimely Death )
Thihnak hlue a tuem tive Khawsa awi Baibul khui oeh amni hu hue. Cena moe ” Kum 70 doe xing tha huekte , naktha awmnoeh nadip oehtoe kum 80 xing hlue huekte ” ( Sam 90:10 ) tini ni huh hue. Thlang eng kum 70 doe a xing nganga hamna awm hue tinoeh Khawsa eng tuem a nimthehnak khi Baibul oeh amni hu hue. Nasen , Cadawng , Nula , Nucong ,moe Pacong khi boeih thihnak eng ni pha khi hue. Davit a capa huep 7 aklo thi hue ( 2 Sam. 12: 18), Baptisma Johan ce kum 30 oeh thi hue , Jesuh ve Kum 33 oeh thih hue. A ve mueih ve Baibul khui oeh khawyah na nihu tha hue. A ve mueihna Mdek khan thlang khawyah eng thihnak pha hue u. Thlang xing eng ve kum iyah numni xing hlue tive u eng awm amsim tha hue. A moeh Khawsa doengdoeng engni a sim hue.Veve kawpoek kuei na awm hue, ace a dawngoeh Pawluh engtoe; ” Khawsa cueihnak a thup angsangnak moe a simnak , ak awitloeknak moe a lawng a lam ce poeknak a thaalam ni ” ( Rom 11: 33) ti hue. Mosi eng awm vemueih na Khawsa bibinak kawpoek a kueinak ce tinoeh ” Anghuep them khice Boipa ni Khawsa a hamni , cenamoe them angdang khice niham na moe ni Caa ni naa a hamna ni” ( Deut. 29:29) ti hue. A ce a dawngoeh Mdek khan thlang a xingnak a tuem ve u eng awm amsim thanoeh Septa Kung Khawsa a moeh doengdoeng engni a sim hue.
Cena moe Krih akcangna khi hamna Tawngha Isaiah engtoe; Thlang cim a thihnak oeh u eng awm poeknak amta hue. Lungnak taa khi moe thlangdo khice akche khui oehkoe eng lohna awmnoeh , ngaih rhepnak huenna lut hue u ( Isai. 57:1). Saetnak a pha lo oeh thlang che khice nikthlak khi hue , cenamoe thlang cim khitoe thihnak anglak oeh awm ngaih uunak ta hue u ( Tatukawi / Prov. 14: 32). A ce a dawngoeh Sam ak yawk kung engtoe, Ak thlang cim khi a thihnak ce Boipa hamna toe a phumah soeih ni ( Sam 116: 15). Pawluh engtoe ,hukhueng rhal noengnak toe thihnak ni ( 1 Korin 15: 26) ana ti hue. A vekkhi nihuh oehve thlang xing engtoe thlang a hamna kum iyah num xingnak tive angcoeina amni sim tha hue. A boetnak oehtoe ” Thangnak a tuem awmnoeh thihnak a tuem awm hue “( Phungkroelkung /Eccl.3:1-8 ) tinoeh Khawsa awi eng ani congpueinak khive ak thuem soeih hoh ni.
Khawsa Hluengtainak
Mdek khan oeh thlang boeih eng Kawsaetna, ngaihhangnak , kawboetnak , kawpoek kueinak , rhum a krahnak , thihnak , Luelapnak , khuikhatnak moe si amrhanak khi nipoek noeh, matlamtungna Pa Khawsa a kut seh them khi nitoek oehtoe Khawsa ve hluengtai soeih hue tikaa natoe thlang xing eng ti hlue akchang amnita hue.
Khawsa a hluengtainak ve aktungna paphih na nihu tha hue. Akcueknak oehtoe a moeh a pohthanak ( power) ni. Baibul awi eng Khawsa a pohthanak a konglam ce kopoek kuei a thaalam, kopoek eng amma phatha khice angcoeina nimtheh khi hue. A boetnak ammakta pohthanak ( power ) nitice nihu tha hue(Deut. 4:39; I Boi 8:59-60; Isa. 45:5-6, 18, 22, 46:9-11; Dan. 4:34-35; Mat. 28:18). Anghihnak oehtoe amoeh Khawsa doeng ve awitloeknak akta tha ni , ii atioeh num nitioehtoe a hoeiboeih a pohtha a dawngoeh , Akkawngah a mueihna a hoeipoh hue (Sam 115:3), a ngah a tuem oeh poh hue (Gen. 21:2), a ngah a mueihna poh hue (2 Boi 5:9-14), a ngah nakna poh hue (Mik. 5:2), a ngah ak thlang oeh poh hue (Luk 4:27, Heb. 11:31). Khawsa bibinak , a pohthanak khi ve thlang xing a hamna toe kopoek kuei a thaalam na awm hue.
Khawsa eng thlang a seh oeh akdo akche tuehthanak cueihnak ce Adam oeh pe hue(Gen. 2:16-17). A ce a dawngoeh Adam eng ce akche lamna tuek hue (Gen. 3:6). A ce akcam eng thlang boeih , nang moe kaa doena ni pha khi hue (Rom 5:12). A ce Adam eng thawlh ( akche) anak tuehnak akcam eng nikkhan oeh natnak , khuikhatnak, kueikanak, moe saetnak a hoeihoei phalo hue. I atioeh num nitoeh toe Adam a thawlhnak akcam oeh khawmdek ve rhunta na ana awm hue (Gen. 3:17-19). A ce mueihna Khawmdek rhunta na ana awmnak akcam eng Khawsa akcangna moe ammakcangna khi akkhan oeh saetnak , natnak , kueikanak , khuikhatnak a hoeihoei eng nipha khi hue. Baibul awi eng na soo ce na soo a mueihna aat kopte a timueihna thawlh Adam eng a na soonak akcam eng thlang boeih eng tuhdoena saetnak ni aat hue u (Isa. 1:19-20, Gal. 6:7, Eph. 6:2-3).
A ce thawlh akthah khi angdanglonak toe Isarel cakkhi eng ani caa khice Baal khawsa hai oeh maa hoeihlutnak ( sacrifice )oeh phum hue u(Jer. 19:5, 32:35 ;Lev. 18:21, Deut. 18:10, 2 Boi 17:17). Tuh oeh Mdek khan oehve Nu akphoen khui na ak awm nasen ce sii sun unoeh him hue u. Vekkhi Baal Khawsa hamna Nasen maa hoeihlutnak oeh a nikphum moe a Nu pum khui na koe nasen sii sun unoeh a ni him khive Khawsa a ngahnak amni hue. Khawsa a ngahnak toe ” pungtai noeh Khawmdek khan oeh bee u , Mdek khan oeh ak awm khi boeih uk” tini ( Gen. 1: 28-29).
Khawsa kawngah ningyaksimnak a hamna toe ni hamna angcaanak a bibi khi oehce nihu tha hue. Ak thlang khi hamna thongnak a poh ve Khawsa angcaanak rhoe ni.(Rom 8:28-31, Johan 6:38-40, 17:24, Heb. 10:9-10). Veve Khawmdek angtuei hlan oeh a ni lungnak khice (Eph. 1:3-5, 1 Pet. 1:2) a Capa Jesuh Krih honak eng angcaanak soepsak hue (Mat. 1:21, Heb. 9:26, 10:14).
Khawsa Kawngahnak ( The will of God)
Khawsa ngahnak ve Baibul khui oeh pakhihna nihu tha hue. (1) Khawsa ngahnak tung ( Perfect will of God ) moe Khawsa hatlaknak ( Permissive will of God) ti ni.
(1) Khawsa engve thlang boeih do hamna moe amoeh sim hamna a ngahnak ni. Cenamoe thlang eng ve ngaihnak chang a tak a dawngoeh Khawsa eng thlang xing a ngahnak oeh ak oeihnak , anghatlaknak ( permission) awm hue.
Khawsa Kawngahnak Soep ( The perfect will of God)
Khawsa a ngahnak moe angcaanak toe a Caapa hunoeh akcangna khi boeih eng angrhui xingnak ta useh ti ni ( Johan 6:40 ) , a veve Mdek a seh hlan oeh Pa Khawsa angcaanak ni ( Eph. 1:3-6) . Isarel ca khi ak thlang khui oeh amma nikkhong khi ce Khawsa a ngahnak ni ( Rom 11:1-2, 29). Awipaek 10 ve Khawsa a ngahnak nak ni. Thlang koeh him , koemrhu , koehrhai .. ti khi boeih ve amoeh a ngahnak ni ( Exo. 20:1- 17). Pawluh moe a puei khi Khawsa awithang akkroel a hamna Bithynia na ceh hamnangcaa hue u , cena moe Krih ang Muemthla eng Makedonia tungna nituei khi hue ( Hubat 16: 10) veve Khawsa eng angcaanak lamna thlang xing a cehsaknak ni hu tha hue.
Khawsa a ngahnak toe thlang thawlh eng a thawlhnak cehta noeh a moeveltungna panhamna ni ngahnak khi hue. “Nitinak khinoeh , ka moeh ka xing a mueihna , Boipa Khawsa eng tinoeh, Thlang che khi a thihnak oeh kangngah amrhep hue; Cenamoe thlang che eng ka ventung manglo noeh xing seh: voeilo , voeilo nasaetnak lam nakoeng : itinoeh nathih hlue, O Isarel Im khui kho ? ( Ezek. 33:11). Thlang eng a thawlh akcam oeh a thih ce Khawsa akkawngah amni na hue, Khawsa a ngahnak toe a moeh simnoeh angrhui xingnak tak ham ni. ” thlang boeih thawlh yut hamna ni ngahnak khi hue ” ( 2 Piter 3:9).
Khawsa anghatlaknak ( The permissive will of God)
Veve Khawsa eng amngahna hla hue cenamoe thlang xing eng kowling nanoeh pohnganga a hamna a ngahnak ce Khawsa eng ak oeihnak , anghatlaknak tinak ni. Josep ce aktai khi eng yoih hamnangca hue u , cenamoe Khawsa angcaanak toe ani yoih uce ak thlang khi a donak a hamna ni ( Gen. 50:20). Khawnghi kaai oeh ak awm khi boeih ve Pa Khawsa a kut khui oeh ak awm khi boeih ni. A moeh eng ammang hatlaknak , ammak oeih pueina a tlak oehtoe u eng awm ikoe awm ampoh hlue tha hue. Balak eng Balaam ce Judah thlang khi rhunta hamna awi uel hue , cena moe Khawsa eng Balaam ce Judah cakkhi moe matna cehhamna moe Judah thlang khi koeh a rhunta nak a hamna awi uel hue . A ce a dawngoeh am rhunta hue ( Num. 22:12). Khawsa eng thlang koeh him ti hue cenamoe thlang him hue u, koemrhu ti hue cena moe rhu bakbak hue u ; vekkhi ve Khawsa a ngahnak toe amni moe soe num thlang eng poh nganga vang a ti a dawngoeh thlang xing eng a ngah aktuehnak oeh Khawsa eng ak oeihnak ni.
Thlang xing engve Khawsa a ngahnak ni oettha hue, thlang boeih loeitna awmnoeh angrhui xingnak taseh tice angcanak hla ni , cenamoe amna ngah oehtoe Jesuh a ni thongnak awm amcangna thanoeh , Muemthla’m Cim awm akkaw saetsak tha huekte . Na ngahnak lam tueknoeh thawlh lamtung na cettha huekte.
Khawsa kawngahnak moe Khawsa oeihnak hmueihtehnak
Khawsa akkawngahnak moe Khawsa ak oeihnak a konglam ve Baibul khui oeh khawyah na nihu tha hue.Voehve a bet hmueihtehnak nitoeklah ve u; Khawsa Khawngahnak ce Yu mat ( monogamy) doeng taak ham ( Gen. 2:24) cenamoe Khawsa eng thlang xing eng a ngah tuk a dawngoeh ak oeihnak toe Yu khawyah ( Polygamy) ta tha hue ( Deut. 21: 15).Chungvanak ve Khawsa ngahnak ni ( Gen. 2:24; Mat.19:6) cenamoe Kreng ham ce thlang xing eng a ngahnak aktueh ni ( Deut. 24:1; Mat. 19:8).Khawsa ngahnak toe toi a aal aa hamna ni ( Gen. 1: 29)cenamoe a hoei aa hamna Khawsa eng hatlak na hue ( Gen. 9: 3).Isarel cakkhi Khawsa eng aa hamna a ngah ce Mana ni (Exo. 16:35) cenamoe Kruen ce aa hamna ni paek khi hue ( Num. 11:4) . Khawsa eng Kanaan thlang khi msaet ham caa hue ( Deut. 7:2) cenamoe Khawsa eng loet hamna ningahnak khi hue ( Judg. 2:23). Khawsa a ngah Boi toe Davit ni ( 2 Sam. 7: 16) cenamoe thlang khi a ngahnak oeh Khawsa anghatlak nak toe Saul ni ( 1 Samu. 8: 19). Khawsa a ngahnak toe thlang xing ve amcimna awm hamni ( Gen. 2:25) cenamoe thlang xing a ngahtuehnak toe thawlh ni ( Gen. 3:7) .Khawsa eng thlang boeih xingnak tanoeh awitak sim hamna ningah nakkhi hue (2 Piter 3:9; 1 Tim. 2: 4) cenamoe thlang xing eng a ngah aktueh ce awiceknak ni.
” Khawsa eng hatlakna hue , cenamoe akkawngah amni hue” tinoeh John Calvin engtoe Institutes of Christian Religious (Book III, chap 23, par 7) oeh ce yawk hue. James Buswell engtoe ” thawlh akpoh khi hamna anik oeih pe khi oehce , ace thawlh akcam oehkoe eng themdo akcolo hlue a dawngoeh ni” (A Systematic Theology of the Christian Religion. 2 vols. in 1.) ti hue .
Amoeh moe amoeh anghim rhu ( Suicide)
Kum 2012 oeh World Health Organization ( WHO) engtoe Mdek khan pum oeh amoeh moe amoeh anghim rhu khive kum oet oeh thlang 800,000 lo hue ti hue. A vekkhive Khawsa angcaanak boeih huvoei aw? Kum tuekuem oeh thlang ceyahyah a thih hue!!!
Akchoei oeh nitice a mueihna thlang xing ve Khawsa eng ngahtuehnak tha nipaek khi hue. Nangahnak lam ceh a hamna Khawsa eng lam nimhawng pe hue. Baibul engtoe ” A cemueih na awmsoe a nikkawpoek a ngetnak lam a niktutnak a hamna nipaek khi nueng ” ( Sam 81: 12). Thlang xing engve nikkawpoek eng pohngavang , cetngavang, bingavang, aangavang niti khive Khawsa eng koeh poh rhoerhoe amti hlue hue. Nakkaw eng nangetnak ce poh hamna ngahtuehnak tha( free will) ce Khawsa eng nitaak paek khi hue. ” Ni hulam oeh, thlang boeih ani ngahnak lam na ceh hamna ningahnak khi hue” ( Hubat 14: 16). A ce a dawngoeh amoeh moe amoeh anghim rhu khi awm Khawsa kawngah angcanak amni moe soe num thlang xing a ngahnak oeh Khawsa eng a ngahnak a mueihna awmnak tha ( Permissive ) pe hue.
Ka nasen oeh Sihhleh kho na Nukdoem ca mat rhui oeh awknoeh amoeh moe amoeh thih ham nangcaa hue. Yartpi tuekuem oeh thirhui khice suinoeh thuh soe a canu khi eng khoempe hoeihhoeih hue u. Cenamoe yartpi huepoet oehtoe a canu khi Pum im na ani ceh tloek oeh thirhui lonoeh tlak kaana amoeh moe amoeh awk hue. A canu khi pum im nakoeng anghlat lo khi eng hu unoeh ” e e eeee ka ni nu … rhui oeh awk vik hue !!! ti unoeh , thirhui ce nukchoeh pe usoe , ace nukdoem ca ce a xingnak ana poet hlan a dawngoeh xing lo hlah hue. A ce nukdoem ca eng ce a canu khi nitinak khinoeh ” I hlue rhui nanik choeh u num?” ti hue. A canu khi a ningngah nidingsak khinoeh , khawrhuetca msawngnoeh , yartpi kut oet oehtoe a canu khi pum im na a niceh tloek oeh thirhui loba noeh akcuek angawhnak tlak kaa oehce amoeh moe amoeh awk thlah hue. Acoeh toe a canu khi eng a ninu a xingnak am kee voel hue u.
Ve akchoei oehkoe eng animtheh khitoe , Nukdoem ca ce akcuek thivang tinoeh rhui oeh angawh oehce Pa Khawsa eng amngah nanoeh a canu khi honak eng a xinglu hloet hue. Anghihnak angawh oehce Pa Khawsa eng , nukdoem ca eng khawmdek khan a xingdam a dawngoeh , Pa Khawsa a paek xingnak ce sanglonha hue tinoeh amoeh moe amoeh him rhu hamna khawrhuet angcaa hoh a mueihna thihnak ce akkhan oeh phasak hue. Pa Khawsa eng koeh thi seh a timan toe amthi hlue moe , a ngah aktuehnak a mueihna Khawsa eng thihnak ( Permissive) ce pe hue. Veve a tuem a pha hlan oeh akthi ni niti tha hue. Baibul awi engtoe ” Na tuem a pha hlan oeh itisoe nakthi hlue num? ( Why die before your time?) ti hue ( Phungkroelkung / Eccl. 7:17b). Yellah, cacoen aw, na thohhui oeh, moe na thohhui oeh nakkawpoek eng yelnak nipe seh. Nak kawpoek a ngahnak lamna moe na mik eng a huhnak lamtungna cet, Cenamoe vekkhi boeih ce Khawsa eng awiceknak phalosak hlue hue tice simlah ( Phungkr. 11:9). Nak kawpoek eng a ngahnak a lamce ceh hamna Khawsa eng ningahna ( permission) nipe hue.
Baibul khui oeh amoeh moe amoeh anghim rhu khi
Veve Baibul khui oeh awm khawyah na nihu tha hue; Samson ve amoeh moe amoeh him rhunoeh thi hue ( Awicek or Judges 16:30 ), Saul amoeh moe amoeh him rhu hue ( 1 Sam. 31:4), A ce Saul a thih akhu Saul a rhal boei awm a moeh moe amoeh him rhu hue ( 1 Sam. 31:5), Ahithophel ve amoeh moe amoeh rhui oeh awknoeh thi hue (2 Sam. 17:23), Zimri ve maa eng mdawi rhunoeh thi hue ( 1 Boi 16:18), Judah amoeh moe amoeh rhui oeh awknoeh thi hue ( Mat. 27:5).
Amoeh moe amoeh him rhu hamna angca khi
Thawnguk boi amoeh moe amoeh him rhu hamnang ca hue ( Hubat 16:27), A ce a tuem a pha looeh toe thlang khi thihnak sui lo unoeh a nimoeh moe animoeh him rhu hamna caa lo kom u , cenamoe amcoeng hlue tha hue ( Awph. 9:6).
Tui oeh akcum , thlang a kah,… Saai oeh akcet khi boeih
Ve mueih thihnak ve Khawsa a ngah num tive sim hamna kuei hue, ce mueih kheng ni ti hamna kuei hue . Aksim kung toe Septa kung Pa Khawsa doeng ni.
Anglak oehtoe thlang mat a thawlhnak akcam oehkoeng thlang doeng khi awm kueinak moe thihnak nipha sak khi hue. Vekkhi boeih ve Rhai ( Satan ) abi bi khi ni. Isarel cakhi kum 40 khokaangnak na a ni awm uve Khawsa amma nikcangnak akcam oeh koe eng , Khawsa akcangna khi a cuna khuikhatnak sawng hue u. Mosi moe Aaron ce koso na unoeh ” Iyip rham na ni thih mantoe ! Khokaangnak na ni thih mantoe! ” ( Num. 14:1-2) ti hue u. A coeh Khawsa awi aklo toe ” I rhuet num kawpoek kueinak ka ni pohpe hlue khi ? Tuh doena amma nikcangnak hue u ti hue( Num. 14: 11). Isarel khieng Ai kho a nituk oeh Akhan mat a thawlhnak akcam eng thlang boeih khuikhatnak hu unoeh a ni rhal amnoeng hue u ( Joshua 7: 4- 5, 21). Jonah mat a thawlhnak akcam eng mlong oeh angdang khi boeih eng khuikhat patangnak sawng hue u ( Jonah 1: 4- 17). A ve mueih na anglak oehtoe thlang mat a thawlhnak akcam eng thlang khawyah eng kueinak moe thihnak sawng hue u. Motor akmawng yuu amrhuihnak akcam eng yuu ammam rhui khi doena kueinak sawng hue u.
Cenamoe Khawsa kut khui oeh thlang boeih a xingnak awmnoeh Khawsa eng thihnak tuem ammapaek oehtoe amthi hlue hue( Joba 12:10). Rhai engve Khawsa eng thih hamna tuem ammapaek oehtoe amthihsak hlue tha hue ( Joba 2: 6). A ce a dawngoeh Saai oeh akcet khi boeih awm Khawsa eng thihnak tuem apaek a dawngoeh ni.
Awikhaihnak ( Conclusion)
Mdek khan ve thihnak moe khuikhatnak khawrham na a awm a dawngoeh thlang boeig boeih eng sawng hue . Pa Khawsa eng ak thlang seh Adam moe Evi ce ngahtuehnak thaa nipe rhoi hue. Ace a dawngoeh ” Na haioeh xingnak moe thihnak , yawkdonak moe yawsaetnak nitaak pe nueng” ( Deut. 30:15,19) tihue.Ni ngah niktuek tha hue tice a coeh nihu tha hue. Thlang xing ve ngahtuehnak tha ( Permission) Pa Khawsa eng nipe khi hue.
Thlang xing nikkhan oeh akpha lo them khive Pa Khawsa eng a tuem ataak dang penoeh koek seh a ti hue voei aw, thlang eng a ngah tueknoeh thihnak lam pan soe Khawsa eng thlang angah a mueihna awmseh tinoeh ak oeih pe ( Permission) a paek huvoei aw tive Khawmdek khan thlang xing engtoe amni sim tha hue. A vangtoe Khawsa eng a xinglu a tuem a taak pe pha soe akthi awmnoeh thlangvang toe amoeh eng thih ham rhoe na angcaa a dawngoeh Khawsa eng thihnak tuem a takpe na awm huvoei soe. Thlangvang ba toe thlang thawlh mat akcam eng thlang khawyah kueinak moe thihnak doena ni pha sakkhi hue. A hoei boeih ve Pa Khawsa septa Kung a kut khui oehni a awm hue.
Ve Khawsa awi aknoet khi boeih akkhan oeh Pa Khawsa venna koe congpuei kung Muemthla’m Cim eng yaksimnak nipe khiseh, Amen.

Ka Nasen kho kasim hlan oeh ka thih mantoe hoena ka ceh hlue? Hell or Khan kho?

Ka Nasen kho kasim hlan oeh ka thih mantoe hoena ka ceh hlue? Hell or Khan kho?

Ka Nasen kho kasim hlan oeh ka thih mantoe hoena ka ceh hlue? Hell or Khan kho?
Na nasen kho nasim hlan oeh nathih mantoe na Nu Pa rhoi ce Krih akcangna thlangna a ni awm oehtoe Khan kho pang hlue huekte.Na Nu Pa rhoi ce Krih ammak cangna thlangna a ni awm oehtoe khan kho ampang hlue huekte.
Khawsa awi Baibul eng ikoe mueihna a nicong pueikhi tice ni tuek lah ve. Khawsa awi engtoe thawlh a poh oeh thlang thawlh na ak awm amni noeh thlangthawlh a ca hlah na a awm a dawngoeh thawlh akpoh ni. Ui a ca Ui na a awm a mueihna thawlh amnipoh soe yawm thlangthawlh a ca ce thlangthawlh na ni awm hue. I a tioeh thlang thawlh,Krih ammak cangna Nasen Khan a pha hlue? Khawsa awi eng Krih akcangna doeng ni Khan a pha hlue a ti koenoek!!
Khawsa awi oeh nihuhnak oehtoe,Khawsa eng Noah ce poh a timueihna khawsa awi cangna noeh a poh amueihna Noah moe a Yu a cakhi boeih eng loeihnak hu hue u( Genesis 6:22). Noah eng Khawsa awi ammak cangnak mantoe a ni culumna loeitnak amhu hlue hue u. A ce Noah tuem oeh ammak cangnakhi a cakhi nasen thlang khoyah awm hue cenamoe Khawsa awi a nu a pa eng ammakcangnak a dawngoeh loeihnak amhu hue u. Anghihnak oeh nihuh batoe Sodom moe Komorah kho oeh a ni imkhui cako boeih akloet Lot imkhui khaw nihu hue ( Genesis 19: 12-17). Lot eng Khawsa awi akcangnak akcam eng a ni imkhui kho boeih eng awm Lot a ti khawsa venna koe awice cangna unoeh loeihnak huboeih hue u. Voeh ve Lot eng akcangnak akcam eng a cakhi boeih eng loeihnak a nihuhnak ce nihu tha hue. A ce hui oeh Sodom moe Komorah kho oeh Nasen khoksim hlan khoyah ni cenamoe a ni Nu Pa eng Khawsa amma nikcangnak a dawngoeh loeihnak amhu tha hue u.
Khawsa thlang Davit Boi engtoe a capa a lungnak nasen huep 7 doengca aklo huen a thih oeh ce Davit engtoe; ” Kamoeh ce amoeh ( Ka Capa) a venna cet hlue nueng , anih ( ka Capa) ce amvoei lo hlue thlah hue” ( 2 Samuel 12:23) ti hue. Voeh nihuh oeh Davit boi amoeh Khawsa akcangna thlangna a awm a dawngoeh a Capa ikoe awm aksim hlan huep 7 doengca aklo huen a hamna ngaiuepnak ta hue.
Aboetnak oehtoe 1 Korin 7:14 khui oeh nihuh oehtoe Khawsa akcangna chungva rhoi a ca ce a nupa akcam eng cimna awm hue tice nihu hue. A ce a dawngoeh Krih akcangna chungva rhoi a cakhi toe nasen akcangnak tha hlan oeh a thih mantoe khan kho pang hlue hue.

Solomon Eng Tui Hluknak Iyah Num A Poh




Solomon Eng Tui Hluknak Iyah Num A Poh


Solomon eng Tui hluknak im 2,000 num a sak( 1 Boikhi 7:26),  3,000 ( 2 Chonnoernak 4:5) num a sak?
Jesuh Mdek khan oeh a lo hlan kum 1,000 tluk oeh thlang 183,000 eng a ni sak u ce Khawsa ming kueihcaknak a hamna Solomon boi eng a uk hui oeh ani sak u ni( 1 Boikhi 5:13-16).Ace imkhui ang lung oehkoe angxoi soeih tui im ce “ Tuinu Yama” ani ti u ce tuh oeh awicuhna awm hue. Ikoe tinoeh num ni ti oehtoe; 1 Boikhi 7:26 oeh ni huh oehtoe 2,000 tui hluknak awm hue ti hue. Cenamoe 2 Chonnoetnak 4:5 oeh ni huh oehtoe Tui hluknak 3,000 lo hue ti hue. Ace a dawngoeh ve a kongoeh awicuh khawyah tuhdoena awm hue.
Ve a kongoeh awicuhnak ve a long a lam pakthumna ni hu tha hue.  Ak cueknak oehtoe, Khawsa awi ak yawk cuekkhi a yawk ce teok noeh ak yawk poetoeng eng calung yawm rhe soeva ni huvoei soe tinoeh poeknak ni. Keil moe Delitzsch ak  Qoelcueinak Cauk khui oehtoe 2 Chonnoernak ve thuemsak hue nih. Aningnih a ti oehtoe 2 Chonnoernak 4:5 khuo oehkoe numbat 3,000 ve Hebru calung numbat “2” beth  yawk hlue ve yawk hangnih noeh numbat “3”gimel  na yawk ni soe ni ti hue. Ikoe mueihna awm soe num ni ti oehtoe Hebru calung natoe numbat 2 moe 3 ve a ningmueih kokalh a dawngoeh ni. Ace dawngoeh veve ak yawkkhi a yawk rhe ni tinoeh poeknak ak ta awm hue.
Anghihnak oehtoe,Hebru  awilung 2 Chonnoetnak 4:5 oeh a honak ve 1 Boikhi 7:26 oeh am dang hue. 1 Boikhi khui oehtoe tui hluknak 2,000 lo hue tinoeh 2 Chonnoetnak khui oehtoe tui hluknak 3,000 pha hue ti hue. Ace tui li oehve tui hluknak 2,000 awmnoeh, ace poengnoeh ak choeina a be oehtoe tui hluknak 3,000 lo hue( Haley, 1951,p. 382).Ace a dawngoeh tui hluknak 2,000 ve tui hluknak 3,000 a be pueng pueng dengoeh ni tui linu na a khoek hue. Ace mueihna a be hlue ceni 2 Chonnoetnak eng a ti Tui li ve.
Am thumnak oehtoe, Tui hluknak ve 2 Chonnoetnak 4:5 khui a ti ve 1 Boikhi 7:26 eng a ti tui hluknak nak oeh xoi bet hue.Veve Babilon na tamna na ani awm khoen oeh yawkna awm noeh Babilon thlangkhi tui hluknak na awmnoeh, Judahkhi eng Solomon a awm hui oeh a ni honak anglak oeh yoi bethue.Adam Clarke eng a ti mueihna, “Mosi a xing hui oeh Hebru khi eng a ni tahnak ve Babilon thlangkhi a tahnak nakoeh kutpha the xoibet hue …ace mueihna awmnoeh ang xoi ak joi ve toe mueih huvoei soe, Judah thlangkhi tui hluknak 2,000 ve Babilon thlangkhi eng ani honak 3,000 moe mueih huvoei soe”.  Hmueihtehnak oeh khahlet pung ve pilang 20 ak lut na ani poh u hlani, a vang toe ang xoibet awm noeh ak yoibet a awm a mueihna va veawm ni huvoei . Ace a dawngoeh tuh oehkoe thlangkhi a hamna awicuh anik pe khi na awm hue.
Ave pakthum khui oeh 2nak moe 3 nak ve ak thuem hlue bet a mueihna poeknak awm noeh ve pakhih khui oeh awm am thumnak ve ak thuem hlue soeih a mueihna awm hue.Suen oehkoe ani tahnak moe tuh oehkoe tahnak ve ammang mueih a dawngoeh ni a rhelo hue tice yaksim ak yoei soeihna awm hue.

Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?


Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?


Antam uui ve a hoeiboeih a uuinak oeh akyawi soeih tang aw?
(Mathai 13:31-32; Mak 4:30-32; and Luk 13:19)
Ni Bawipa Jesuh eng Khawmdek khan oeh a xinghui oeh Antam uui ve Dum khui oehkoe boeih anglak oeh a uui akyawi soeih ni ti hue. Veve thlang khawyah engtoe Jesuh akawiti rhe hue, thlangvang eng Mak akawiti , Mathai akawiti rhe hue, Baibul thawlh hue .. ti hue u. Iatioeh num nitioehtoe Antam uuinak oeh akyawi soeih Paipai uuikhi; Khotca uui , Mentawm uui,…( orchid)khive akyawi soeih ni ti hue u. Ni Dai thlang eng niti mantoe a hoei a uuinak oeh akyawisoeih ve Lo na aniso u Sawrho uui ve a hoei uuinak oeh yawisoeih hue niti hlue hue. A coehtoe ni Bawipa Jesuh eng Antam uui ve akyawisoeih ni ative a ti’mrhe huvoei aw? Ii tinoeh Antam uui akyawisoeih ni ati aw? Khawsa awi Baibul rhenoeh huvoei aw? Baibul akyawkkungkhi aw ani rhe huvoei u?
Nisim hamtoe Jesuh eng ative thingsona akawm amti hue, Paipai khotca , Mentawm…khive thingso nani a awm hue. A coehtoe Dai thlang eng Lo na niso Sawrho uui toe? Sawrho ve akdo tawi a Al aa hlue kawih amni hue. Acecoengoeh Sawrho ve Isarel rhamna Dum oeh a niso a tuen amni hue. Ni Bawipa Jesuh eng atitoe Dum khui oehkoe ti hue. Dum khui oehkoe aniso khi boeih anglak oeh akyawi soeihtoe Antam uui ni ti hue.
Antam ve Brassica nigra aniti u Antam aklee a poe toe Pee 8 oehkoeng 12 doe sang hue tihue u. Isarel cakkhi eng Dum oeh ani so tawi a Al anglak oeh a uui akyawi soeih ni. McGarvey engtoe Antam ve Judahkhi eng ani so khui oehkoe a uui akyawi soeih ni ti hue {The mustard seed “was the smallest usually sown in Jewish fields” (McGarvey, 1875, p. 121, emp. added).McGarvey, J.W. (1875), Commentary on Matthew and Mark (Delight AR: Gospel Light)}. A ce a dawngoeh Judahkhi eng antam uui ve a hoei a uuinak oeh akyawisoeih ani a dawngoeh iikoenum hmueitehnak awi ati hue tive sim hue u.William Lane engtoe ” A niso aningling na a awmnak a dawngoeh a uui akyawi soeih nitive yasim hue u. Adung pee 8 pee 10 a lo doena rhetna hue u( Lane, William (1974,p.174 ), The Gospel of Mark (Grand Rapids, MI: Eerdmans). Ace dawngoeh Antam ve thlang a awk a aa Dum khui oehkoe aniso aningling anglak oeh a ui akyawi soeih ni.
Antam ve a uui yawica loei seo, thlang eng am Dum khuioeh a so oehtoe , cotlonoeh a dungna dueilo hue, acoehce khan nakawm phakhi engawm a ningbu son nahue u ( Luk 13:19; Mak 4: 32). Veve a uui akyawi soeih ni,cenamoe a cotlo oehtoe Dum khui oeh akawm boeih anglak oeh xoisoeih noeh,khannak awm phakhi eng a bai oeh aningbu sonna hue u( Mathai 13:32). Voeh nihuh oehtoe Dum khui oehkoe aniso a ningling anglak oehtoe angxoi soeih a dung moe pha khieng awm aningbu a ni sawnnak tha a dung mat ni.
Ve hmuehtehnak ve ikoe num a tingahnak
Dum aktakung toe Pa Khawsa huhsak nanoeh , Antam uui akso kungce ni Bawipa Jesuh eng awithang akkroel huhsak na hue. Antam uui ce a coeh Khawsa awithang angngaikhi Judah thlang khi huhsak nanoeh , Antam a cotlooeh a soona a bai khi oeh angbu aksawn hlue phacakhi ce , angthuk angyingnak ammakta thlangchangkhi (Gentiles khi) ni. Jesuh eng Khawsa awithang akkroel a nikcangnak oehtoe Khawsa ammakta khi , a ningthuk a ningyingnak ammakta (Gentiles ) khieng awm anik khanoeh duemnak ta hlue hue u.
Ve Khawsa awi abet aknoet khi boeih Pa Khawsa venna koe yaksimsakkung Muemthla’m Cim eng ningcoeisak khi seh, Amen.

Theology of Dai (Dailand)

Theology of Dai (Dailand)

Theology of Dai ( This is the end part of Theology of Dai)
Dai thlang eng Khawsa a huhnak a konglam a boetnak
Khawsa awi Baibul khui oeh ni huh moe ni Nu pa phungoeh anina poeknak ve Khawsa awi moe ak lengkah num angbaa hlue num tice ni teok lah ve u.Khawsa awi Baibul khui oeh ni huh oehtoe Mdek moe Khan, khyin ak khyumkhi, Tuisu rhamsakhi boeih moe Pihla, Aisi, Khawmik moe a hoei boeih ve Septakung Khawsa a kut seh ni tice ang coeina ni hu tha hue(Genesis 1:1,26-27; Rom 11:36; Kolosa 1:16).Ave mueihna a hoei boeih ve Khawsa a kut seh ni tice suen oeh Khawsa awithang a pha lo hlan oeh ni Dai thlangkhi eng ana sim hoh hue u. Ace ce ikoe mueihna anina sim huvoei aw? Judahkhi eng Khawsa ang ming anik khue hlue u ce ana qih lokchim unoeh a “YHWH” ve imueihna num awilung ni noet hlue tive amnang dangsak hue u. Ikoe ati oehnum ni ti oehtoe ve “YHWH” ani ti hlue ce choeih ni, qih cuu hue ti unoeh Khawsa’ng ming ca amna ti hue u. Ace mueih lorna Dai kho oeh awm suen a yaan oehkoe eng Khawsa ti ve thlang eng ang ming amnak phoei yapyap hue.Thlang mat eng “Khawsa” a ti oehtoe nak yoeih hah num e, namkha nakcham yap yap hue ana tina hue u.Ace ce Judahkhi eng Khawsa ang ming anina qih moe mueih hue(Exodus 20:7).
Baibul khui oeh Khawsa ce a hoei Sepkung, yawkdo pe-kung moe anik hul ani ceemkhikung moe anik xuisoikhikung ni ana ti ce u eng awm amnak oelh hue.Samrhang phung oeh awm Khawsa ce ace mueihna anak cangna hue u.Khawsa eng a hoei boeih ve a seh ni tive Baibul khui oeh ni huh a mueihna suen oeh ni Dai thlangkhi eng awm “Khawsa a sehtaak ni,Kho am mhunceng ni” anina ti u ve thup sarhi hue.Khawsa eng ve a seh doengna a seh amni noeh mhunceng hue. Mhunceng hue ti ngahnak toe, “Tui nang voeh laung, tlang nang vana awm, thing nang voeh duei soe rho ve vena cot seh tinoeh, rhamsakhi boeih qongna pla usoe nga-khi boeih ve tuikhuina awm u seh, khanna koena pihla aisi-khi boeih awm nang coeh awm tinoeh a awmnak huen ak peekung toe mhuncengkung ni” tive septakung ak awi ak cam eng ak awm ve Dai thlang eng awm amna oet hue u(Genesis 1:3-25).Ace mueihna Khawsa awithang a pha lo hlan oeh thlang eng Khawsa ve ikoe mueihna ana sim huvoei aw?
Ni Dai thlang suennoeh thlang a nat a noi oeh rhaai (Satan) baeknak a hamna ui a ai, Vawk, soeikhi anina him u ve ammani khuikhatnak a hamna moe ani dipnak a hamna ani pohna awm hue. Avoeh ve rhaai eng thlang a xingnak taa hue tinak amni noeh, nimkhuikhatkhi noeh ani phepphoeikhi a dawngoeh ani dipnak a hamna ani pohna awm hue. Khawsa awi Baibul eng anim mthehkhi amueihna rhaai ve thlang ak phepphoei, ak natsak moe aam khuikhatkungna awm hue.Ave a kong ve thlangcim Joba honak eng Khawsa awicim Baibul khui oeh rhaai a bi bi ce ni hu tha hue(Joba 2:4-10).Ace mueihna thlang a phepphoeikhi a dawngoeh ace khui oehkoe eng leot hamna rhaai ce ani nang thoeh-aanakna awm hue. Cenamoe ani xingnak ce Septakung a kut oeh ni a awm hue ti ce ani nat ani noi oeh awm “Kho” ti unoeh ang ming ce anak phoei koekoe hue u.
Khawsa awi Baibul khui oehtoe,“Ak cangnak kaana ikoe mueihna anik khue hlue num?Angyak kaana cu imueihna anik cangnak hlue num?Ak qoel pe kaana ikoe mueihna a ning yak hlue num?A tueih kaana imueihna ani qoel hlue num?(Rom 10:14-15) ti hue.Acoeh toe Dairam oeh Khawsa awithang Desu a thongnak thlang eng ak qoel lo hlan oeh ikoe mueihna Khawsa awm hue, Septakung, mhuncengkung awm hue tinoeh aninak cangnak huvoei aw? Anak cangna khaengkhi huvoei aw?Ace mueihna anik cangnak oehtoe hoenakoe ja aning yak huvoei u? Ace mueihna anik cangnak oehtoe khan kho ak pang hlue khi aw?
Ace mueihna Khawsa awithang ak qoel amawm vikloei soe aninak cangnak tha ve ikoe mueihna ani sim u num tive Baibul awi engtoe vemueihna nim mthehkhi hue.Devit boi eng toe,“Khankho eng Khawsa a boimangnak ce dangsak noeh;khan eng Khawsa kut seh ce dangsak hue….Anik awi ak khyi awm amning ya hue.Ak awi ce mdek a hoeina pha noeh,anik awilung ce mdek a duetnak doena pha hue(Sam19:1-4) ana ti hue.Voeh ve Devit boi eng Khawsa ang dangnak anim mthehnakkhi toe a kut seh thaem, khanna koe pihla aisi moe mik eng huhtha thaemkhi boeih eng ve anik septakung awm hue ti ce aning dangsak uni ti ce nim mthehkhi hue.Ace a dawngoeh Dai thlang eng Khawsa awm hue tinoeh ana simnak toe khanna koe aisi pihla moe tuisu rhamsa moe a seh thaemkhi boeih ni teok oeh septakung awm hue tive thlang boeih eng anak canglona hue u. Khawsa ve thlangdo thlangche boeih ak khan oeh lungnak tanoeh thlang boeih ak khan oeh angmueihna khan nakoe khawmik vaisak noeh yawkdonak ani huhnak a hamna khanna koe rhuhtui ce tlaksak(Mathai 5:45)noeh, thannoeh pihla, aisi keva avai eng khan kho am thoeip am cam ce ani huh oeh Septakung awm hue tice anak cangna hue u.
Ace mueihna thlang boeih ak khannoeh yawkdonak anak pelokung eng ce a seh thaemkhi honak eng ak xing Khawsa a niinak ce dangsak hue. Ace mueihna angdangnak ni Rom kho khrihca bu-khi venna Poluh engtoe vemueihna ana ti law hue,“Khawmdek seh cuek oehkoe eng cutnoeh ammang dang Khawsa ve-angrhuina a pohthanak moe a Khawsa niinak-ce ang coeina huhna awm hue,a seh ak cam eng yaksimna awmnoeh,ace a dawngoeh thlang ve mrhenma amawm tha hue”(Rom 1:20).Voeh ve Khawsa eng a kut seh thaemkhi honak eng thlangxing a venna ang dangnak moe thlang eng ni simseh tinoeh ang phoe rhunak ce ni hu tha hue.Ace mueihna a kut seh eng Amoeh a awmnak ang phoe rhunak ak huukhi ni Dai thlang eng awm suen oehkoe eng Khawsa awm hue, Septakung, mhuencengkung awm hue ti ce aninak cangnakna awm hue.
Ace mueihna Dai thlang doeng amni noeh thlang khawyah eng Khawsa kut seh thaemkhi ani huh oeh Septakung toe awmtangak hue ana ti hue u. Huep-oet oeh Poluh eng ce Greekkhi khawsa khawyah a awmnak Athenna cetnoeh, Areopagus khonu, baeknak lam oehkoe congcahnak a baenak Athen ce oha hue. Polueng kut-oet awm amma cehnak khoei a kho matna phung qoel hamna a ceh oeh ve, ace a kho thlangkhi eng anina baek a huh toe,“KOEH SIM KHAWSA HAMNA”(TO UNKNOWN GOD) tinoeh ang yawk ace a huh oeh Poluh eng dueinoeh amna ni sim u Khawsa a konglam kak qoel hlue ni ni ti paekkhi hue(Khuetueih.17:23).Ace Khawsa ce khawmdek moe a hoei ak sep khan moe mdekkhan oehkoe Boipa ce kut eng seh Tempoen khui oeh ce amawm hlue tang hue(Khuetueih 17:24) ni tinakkhi hue.Poluh eng Khawsa awithang ak qoel hlan oeh Athen oehkoe thlangkhi eng ve Khawsa awm hue tii toe amna sim hoh hue u.Cenamoe ace Khawsa ce sim unoeh xingnak amhuhna unoeh, ak cerna amhu unoeh a mphluem a vanani ani huh hue. Ace mueih lorna Khawsa awithang a lut lo hlan oeh ni Dai thlang eng Khawsa ve ak cerna amhu unoeh a mphluem a vana ana hulaw hoh hue u. “Khawsa eng ve a seh toe thlang eng Amoeh a ven pha hamna sui noeh a huhnak a hamna, Anih ce thlang boeih a vennoeh koe eng a hla hue.Anih oeh ce ni xingnoeh ningtat noeh ni awm hue (Khuetueih.17:27-28). Ave ni huh oeh ve Khawsa eng a seh thaemkhi boeih ve Amoeh septakung ni sui noeh ni huhnak a hamna a sehkhina awm hue. Ace a dawngoeh ni Nu pa phung oeh awm a seh thaemkhi ani huh oeh Septakung Khawsa,a hoei ang tueilonak awm nga hue tinoeh aninak canglonakna awm hue.
Acoeh toe ace mueihna a kut seh hu unoeh ak cangnakhi ve khan ak pha hluekhi aw, thongnak ak hu hluekhi aw? Vemueihna Khawsa eng angdangnak a kut thaemkhi moe a bibinakkhi hunoeh cangna hlue hla hue cenamoe angrhui xingnak a huhnak hamna moe khan a phanak hlue toe amni hue. Khawsa septakung a sui noeh ace septakung eng a Capa Jesuh ni hamna ani thongnakkhi ak cangnak daeng oeh ni loetnak hunoeh khan a pha hlue hue(Johan 1:12-14; Johan 3:16,36).

Jesuh kum 12 moe 29 ang lak oeh hoenanum a ceh, Britain rhamna num a ceh, Tibet Rham, India Rhamna num a ceh tang?


Jesuh kum 12 moe 29 ang lak oeh hoenanum a ceh, Britain rhamna num a ceh, Tibet Rham, India Rhamna num a ceh tang?


Jesuh kum 12 moe 29 ang lak oeh hoenanum a ceh, Britain rhamna num a ceh, Tibet Rham, India Rhamna num a ceh tang?
     Khawsa awi Baibul oeh awm amawm noeh Judah khuikhing ak yawkkung Josephus eng awm cemueih hahpa ni awm amti noeh, Tacitus, Suetonius moe Pliny mi khuuikhing ak yawkkhi eng awm amsim unoeh, Jesuh a hubatkhi eng awm a konglam ve ang coeina amma nik qoel a dawngoeh, khawtuem sawk law noeh ngaihna hang law noeh, thlangcuei thlangrho eng hoena num a ceh hue tinoeh amma ni sim lo a dawngoeh kawpoek ngahnak moe khuikhing poek unoeh awi khawyah awm law hue.
Ace mueihna Khawsa awi oeh ammak awm ni Boipa Jesuh kum 12 oehkoeng 30 ang lak tloek oeh ve hoenaya cet voe tinoeh na poek? Britain na yaw cet voe tinoeh na poek? India rhamna yaw cet voe tinoeh na poek? Ikoe mueihna ya na poek?
Jesuh Britain Ramna ni a Ceh
Kum 12 moe 30 ang lak tloek, Jesuh a bibi a cut hlan tloek oeh ce Britain rhamna cet noeh A.D. 27 oeh a awmnak Nazaret khona voei thlah hue ti unoeh thlang vang eng poeknak ta hue u. Ace ce Arimathea kho oehkoe Josep ak khuui ce a ni nu ani pa eng ani na ti khoei a dawngoeh ace Josep ce thiikhing yoi soe, anih a hu oeh Jesuh awm bat noeh Britain rhamna law hue ti hue u.Thlang vang engtoe Jesuh ve im ak sakung ni ti soe, thlang vang bai engtoe Britain rhamna ca ak congna cet hue ti unoeh poeknak ta hue u.
Khuikhing lam congpueikung  Dr.Gordon Strachan engtoe Jesuh Britain rhamna law hue a ti doeng am khoek noeh Jesuh mueihdangnak( Video Film) ce poh noeh “Jesuh ak Rhaeng ce”(The Lost of Jesus) ti hue u.Ace mueihna Jesuh Britain rhamna a ceh oeh a thoeknak kho huenkhi toe, Penzance, Falmouth, St-Just-in-Roseland moe Looe, Cornwall kho pum oeh moe Somerset oehkoe Glastonbury khi boeih pha hue ana ti hue u.Acoeh toe Jesuh Britain rhamna ak cet tang aw?
Jesuh India Ramna ni a Ceh
Thlang vang bai engtoe Jesuh ve bi a bi hlan oeh moe a Nasen kum 13 tluk oehkoe eng cutnoeh Tibet ramna/ India ramna Buddha baeknak ang tueinakna khawsa awi ak congna cet hue ti hue u. Amcet hue cet hue ni tinak hluena yawm Baibul eng ikoe awm amma ti a dawngoeh ngaihna kueih hue. Ikoe mueihna num ani ti u ni teok lah ve u.
Russia pa(Judah thlang Russia ramna khosa unoeh Russia thlang niinak ak ta) thlangcuei Nicolai Notovitch engtoe Jesuh a kum 13 moe 30 ang lak tloek oeh India nani a ceh hue tinoeh ak qoel cuek thlangna awm hue.Thlangcuei moe khawhoeina cetnoeh awithang ak lo hue, Notovitch ve kum 1887 oeh India ramna Kashmir khona ce cet hoeih hoeih hue. Kut oet oehtoe Zoji-la a kaeng oehkoe phungqi (Buddha- Hemis Monastery) im oeh ce sutnoeh phungqi  pa ce doer soe “Issa”( Jesus/ Jesuh) a konglam ce mtheh hue.Ace awi ang yak oeh Notovitch engtoe Issa eng a congpueinak moe Jesuh eng a congpueinak, kueinak ueh noeh bamlamtung oeh a thih doena ang uehnak ce ngai lawhue.Jesuh ve a Nasen kum 16 a lo oeh Turkey, Persia, Europa khotlaklam, England khi ce pha hue. A duetnak oeh Meri(Mary) moe Kashmir pha nih soe a coeh ce Meri thi hue.
Phungqi pa Issa a konglam ve awithang yawkkung Notovitch eng awithang (News) a yawk koeh sim noeh ni. Jesuh Khrih a Xingnak 1894(The Unknown Life of Jesus Christ, 1894) oeh, Notovitch eng ak qoelnak oehtoe Jesuh a konglam cauk oeh ang yawk rhu ve Tibet rhamna Phungqikhi(Buddhist) imna hu hue nueng ti hue. Ace ak cauk oeh Jesuh ce St. Issa tinoeh khuena awm hue. A kum 12 oeh Jerusalem cehta noeh India rhamna Vedas a konglam cong hue. Kawpoekkuei a pohnakkhi moe a cueihnakkhi ak cam eng ani ven oeh awmsak moe usoe num khawsoeih Brahman eng St.Issa(Jesuh) ce ak changna tuei hue. Ace a dawngoeh Kashmir moe Tibet rhamna cet hue. Tibet rhamna ce Phungqi khawsa awi (Buddhist Scriptures)ce congnoeh Palestin rhamna voei thlah hue. Notovitch eng ace mueihna Jesuh India nani a ceh hue tinoeh ca a yawk ak hu lokhi eng, Bhagwan, Shree Rajneesh, Sai Baba, moe Edgar Cayce mikhi eng awm Jesuh ve India nani a ceh tang hue ti law hue u.
Phungqi Issa moe Jesuh
Notovitch engtoe Jesuh ce Tibet rhamna a Ladakh kho oehkoe Phungqi (Hemis monastery) a venna Buddha sengim oeh khawsa awi cong hue ti hue. Cenamoe a xe lonak toe Phungqi (Buddha) baeknak ve Tibet rhamna A.D. 500- 700 ( 7th century AD.) oeh ce ak dona pha hlan hue tinoeh Phungqi (Buddhist) ca yawkkung Christmas Humphreys eng ak cauk Buddhism oeh yawk hue(Penguin 1962).
A.D 600 hlan oeh ve Tibet rham baeknak ak awm toe Bon baeknak eng hut hue. A.D kum 500 tluk oeh Phungqi (Buddhist) cauk ce India rhamna koe eng Tibet rhamna ceh hue u. Cenamoe Tibet rhamna ce amngah pe unoeh hoer usoe kum 650 A.D doena ukkung boi Srongstsen Gampo eng a uk doena Phungqi(Buddha) phungna awm hamna Tibet ce ana not (ana xueh)hue u(Penguin, pp.190,191).
Phungqi phungna ak awm John Snelling amoeh rhoe eng ikoe mueihna num ak qoel ni ti oehtoe: Buddha baeknak Tibet rhamna a lutnak ve pakhihna a konglam ni teng tha hue.Ak cueknak toe, 641 CE (7 century CE) moe ang hihnak oehtoe kum 1000 A.D(Penguin, pp.33-34).Ace mueihna Phungqi(Buddha) baeknak Tibet rhamna a lutnak toe    Songtsän Gampo(Srong-brtsan Sgam-po (604–650) a uk hui oeh 640 CE a huhang tloek oehkoe eng ni. Acoeh koe eng ukkung boi Songtsän Gampo ve kum 650 CE oeh thi hue. Anih a thih khoen oehkoe eng Phungqi baeknak ve Tibet rhamna a phungnakna awm hue. Ace a dawngoeh Jesuh ve kum 13 moe 29 A.D ang lak tloek oeh Tibet rhamna Phungqi imna ca cong hue ti ve cangnak hamna kuei hue.
Thlangvang bai engtoe Jesuh India rhamna Kashmir khona Buddha a venna ca ak congna a ceh hue.India rham ce Jagannath(Puri), Benares(Uttar Pradesh) moe Rajagriha (Bihar) oeh ce Brahmin a konglam ce congpuei usoe kum 6 congnoeh ak cet ce Himalaya na ce Buddha a kongla kho kum 6 cong ba hue ti hue u.
Ave mueih a kong ve India rhamna toe ming ang mueih kawkalhna thlang ang ming awmsak unoeh suen khuuina ana sui law khoei hue u. Ace mueihna suen khuuina nina sui lo ce tuh oeh Jesuh India nani a lo hue ani tina awm hue.
Notovitch moe ak Cauk
Notovitch eng cauk a poh “The Unknown Life of Jesus Christ” ti ve thlang boeih eng a sim ngah noeh ak cer cerna a konglam ve thoep hue u. Thlang vang engtoe Tibet rhamna phungqi im Hemis Monastery doena cet unoeh doer hue unoeh anih Notovitch eng Jesuh(Issa) a kong cauk awm hue a ti ce noer hamna cet hue u. Cenamoe ace a phungqi im ak pha boeih eng awithang a ning yak utoe, Russia pa Notovitch ve phungqi im(Hemis Monastery) oeh awm amlaw man noeh Issa (Jesuh) a konglam cauk awm ve phungqi im oeh amawm hue ti hue u.
Ace mueihna Jesuh Tibet rhamna a ceh tang oehtoe ti unoeh sim hamna ak cetkhi, 1895 oeh Prosfessor J.A.Douglas, Government College in Agra, India ce Notovitch a hu thoep noeh Tibet rhamna cet hue. Phungqi im (Monastery) ak rhehkung a xamcaa ce doer noeh hoenanum Notovitch eng a ti Jesuh (Issa) a konglam cauk awm hue a ti tinoeh ni doerkhi hue. Ak rhehkungkhi engtoe Issa(Jesuh) a konglam cauk voeh ve amta u nueng, a simna yawm amsim unueng tina hue u. Acoeh ce Douglas eng Notovitch eng a rhai ak qoelnak a kong moe Jesuh a kong cauk amma awmnak a konglam ce ang coeina yawkhue.Ace ak awithang cauk toe;The Nineteenth Century (The Chief Lama of Himis on the Alleged Unknown Life of Christ April 1896).Ace mueih lorna Müller eng June 29, 1894 oeh Tibet rhamna koe Hemis Monarstery ak rhehkung a doer oeh awm, “Russia thlang Notovitch ve amlaw khoei noeh anih eng Jesuh a konglam a yawk a mueih awm vena amawm hue” ti hue u(Goodspeed,p.11). Ave mueihna thlang khawyah eng ve Notovitch a konglam moe Jesuh a kong ak qoel ve ani thoep oeh a rhai qoel ni ti hue u.
Baibul Khuioeh
Jesuh a konglam ve ni thoep mantoe bi a bi hlan oeh kum 18 a rhengnak/ ammang dangnak ni hu tha hue. Kum 12 a lo doe ni thlang eng ni sim tha hue(Luka 2:42). Jesuh ce “A cueihnak a doem lo a mueihna a pumsa awm xoi law noeh, Khawsa moe thlangxing a hai oeh mikhai hlaimnak hu law hue”(Luka 2:52). Ve kum 18 khui oeh hoena a ceh tive Baibul oeh awm ammang dang a dawngoeh thlang vang engtoe Kalali rham Nazaret kho oeh ni a awm hue ti hue u.Thlang vang bai engtoe Khawsa bi a binak a hamna pawngcaanak moe doer thoehnak Khawsa venna ta huvoei ti hue u.
Khrihca thlang khawyah engtoe Jesuh ve a Pa Josep lettama ak bina a awm a dawngoeh lettama bi huvoei soe tinoeh poeknak ta hue u. Ace a dawngoeh Mathai khui oeh ni huh oehtoe a pa ve lettama ni tive ang coeina dang hue, “Anih ve lettama a capa ammak ni aw?(Mathai 13:55). Ace mueihna a pa lettama a bi a dawngoeh Amoeh Jesuh awm a bi binak tuem a pha hlan khui oeh ce lattama bi soe cuva, “ Anih ve lettama ammak nii aw?(Marka 6:3) a ti hue. Ace mueihna a awm a dawngoeh kum 18 khui ve Baibul oeh ammang dangnakna awm hue.
Jesuh  Britain, Tibet, Himalaya, India na ak Cet Tang aw?
Jesuh hoena num kum 18 khui oeh a ceh? Jesuh kum 12 moe 30 ang lak kum 18 khui oeh hoenanum a ceh hue tive Baibul eng awm ang coeina amqoel noeh mdekkhan lamtung nakoe khuuikhing yawkkungkhi eng awm amqoel hue u. Ace          a dawngoeh vemueih takni ti hamna toe kuei noeh ak choei oehkoe nik qoel amueihna “lettama” va bi noeh bi a binak a hamna pongcaanak ta huvoei tinoeh poeknak awm hue.
India, Tibet rhamkhina cet noeh Buddha a venna ca cong hue tive toe ammak thuem soeih awi mat ni. Ikoe tinoeh num ni ti oehtoe, Jesuh eng mdekkhan oeh phung ak qoel hui oeh a huh moe ang yakkhi ce awi qoel hue. Awi a ti oeh Mosi eng a ti, Isaiah eng a ti, Caamcim eng a tii tinoeh qoel hue. Hmueihtehnak oeh Luka 4:18,19 ,Mathai 4:1-11 ni teok soe Cakkhyuem khui oehkoe awi a lohkhi ce ni hu tha hue. Jesuh ve a huh moe ang yak ve qoel hue. Kutoet awm Phungqi(Buddha) a ti ni, Buddha congpueinak ni, Brahmin a konglam ni tice amqoel khoei hue. Tibet rham a konglam moe India ram a konglam ve kutoet awm amqoel khoei hue.
Ace a dawngoeh Jesuh ve ak thlangkhi Judah a hamna a lo a dawngoeh ak thlangkhi a kho a rham oeh Judah rham oeh ni kum 18 khui oeh kho a sak hue tice ang coeina ni hu tha hue.